Treyler ve Semi-Treylerlerde fren Sistemi ve Disk Frenler
Fren mekanizması günümüz araçlarındaki en önemli mekanizmalardan biridir. Emniyet açısından düşünüldüğünde, bakım ve doğru kullanım, uzun ve güvenli bir çalışma için gereklidir. Treyler ve çekiciden oluşan katarın frenlenmesi için her iki aracın da fren sisteminin düzgün çalışır durumda olması gereklidir. İki aracın fren basınçları arasında 0.3 bardan fazla bir uyum farkı (predominans) oluşması frenlemenin büyük ölçüde sadece çekici ya da sadece treyler tarafından yapılması anlamına geldiğinden oldukça sakıncalıdır. Çekicinin katarı frenlemesi makaslama ve kazalara neden olabileceği gibi, treylerin katarı durdurması da bakım ve onarım maliyetlerini artırmaktadır. Zira treylerin fren sistemi, treyler ve yük gözönüne alınarak tasarlanmış, çekicinin durdurulması yönünde bir performans amaçlanmamıştır. Her iki aracın fren basınçları arasındaki fark 0.3 bar (predominans) periyodik olarak kontrol edilmelidir. Son nesil çekici ve treylerlerde bulunan EBS (Elektronik Fren Sistemi) sistemleri çekici treyler prodominans ayarlarını elektronik olarak yapmakta ve çekici üreticileri tarafından ayarlar gerçekleştirilmektedir.
Katarın sadece treyler tarafından frenlenmesini sağlayan treyler freni (dorse freni) yukarıdaki açıklamalar ışığında kullanılmamalıdır. Avrupa'da kullanımı 98/12 EC direktifi ile yasaklanmış olan bu sistem, treylere tasarlanandan daha fazla bir fren kuvveti gerektirdiğinden, güvenlik açısından riskli durumlarla sonuçlanabilir (katar gerekli mesafede durdurulamayabilir). Diğer yandan treyler freninin kullanıldığı araçların bakım maliyeti oldukça yüksek olmaktadır. Otokar A.Ş. ve diğer treyler, aks ve süspansiyon üreticileri, treyler freninin bulunduğu çekici ve kamyonlar ile birlikte kullanılan semi-treyler ve treyler fren, teker ve süspansiyon ekipmanlarında meydana gelebilecek arızaları, hasarları garanti kapsamı dışında tutmaktadır.
Disk ve kampanalı fren sistemlerinin en önemli farkı, kampanalı fren sisteminin, uzun süreli frenleme sonrasında ısınma nedeniyle balataların kampanaya yeterince temas edememesi sonucunda fren performansının azalmasıdır. Zira kampanada ısı oluşumu nedeniyle genleşme olmaktadır. Bu durum frenlemenin azalması anlamına gelmektedir. Kampananın soğutulması ile fren performansı düzelmektedir. Diğer yandan disk frende ise ısınma sonucunda diskte oluşan genleşme fren performansını kampanalı frene göre azalması çok düşük seviyelerde kalmaktadır. Böylece disk frenli bir aracın fren kuvvetlerinde çok az bir performans kaybı gerçekleşmektedir. Ancak kampanalı fren sisteminde kullanıcıların ısınma sonrasında frenleme performansındaki aşırı kayıp nedeniyle, şoför tarafından hissedilmekte bu durumda şoförün araç kampanalarını soğutulması için bir neden oluşturmaktadır.
Disk fren sisteminde ise, aşırı ısı oluşumu performans kaybına neden olmadığı için kullanıcı bu durumu farkedememekte ve diskte ısınma daha da artarak gerçekleşmektedir. Çok yüksek düzeylere ulaşan ısı, diskin çatlamasına, pedlerin camlaşmasına, lastiklerin patlamasına, hava suspansiyonlu sistemlerde hava yastıklarının hasarlanmasına neden olabilmektedir. Pahalı onarımların sözkonusu olmaması için disk frenli araçların da kampanalı araçlarda olduğu gibi belirli bir kullanım sonrası soğutulması gerekir.
Yukarıdaki notlar son yıllarda endüstrideki tecrübeler göz önünde bulundurularak hazırlanmıştır, aşağıdaki önlemlerin alınması oluşabilecek bazı problemlerin önüne geçecektir.
- Padlerin aşınımının düzenli olarak kontrolünün yapılması ve tamamen aşınıp metalin metale sürtünmesiyle ortaya çıkabilecek bir aşırı ısınma durumundan önce değiştirilmesi gerekmektedir.
- Pedler her değiştirildiğinde kaliper ve pinlerin hareket edebildiğinden emin olunması ve piston kolu üzerindeki lastik körüklerin sağlamlığından emin olunması gerekmektedir.
- Disklerin aşınımı ve aşırı ısıdan dolayı oluşabilecek çatlakların kontrol edilmesi gerekmektedir.
| Servis Periyodu (Hangisi önce gelirse) | 30.000 km.'de | 75.000 km.'de | 150.000 km.'de |
| Her 3 ayda bir | Her 6 ayda bir | Her 12 ayda bir | |
| Kaliperin hareketini ve kayıp kaymadığının kontrolü | X | ||
| Lastik toz koruyucuların kontrolü | X | ||
| Pad kalınlığının kontrolü | X | ||
| Disklerde çatlak oluşumunun kontrolü | X |
Disk ve kampanalı frenlerin ömürleri kullanım şartlarına göre değişebilmektedir. Aşağıdaki tabloda farklı kullanım yerlerine göre bir disk frenin ortalama ömrü ve bu sürede kullanılan ped sayısı gösterilmiştir.
| Çalışma Koşulları | Ortalama disk ömrü (km) | Değiştirilen ped sayısı |
| Otoyollar ve anayollar | 750.000 | 2-4 |
| Anayollar ve yerel yollar | 600.000 | 3 ya da daha fazla |
| Kötü ve bozuk yollar | 300.000-400.000 | 3 ya da daha fazla |
Yukarıdaki açıklamalar ışığında gerekli bakımın ve doğru kullanımın, gerek disk gerekse kampanalı fren sistemi için işletim maliyetlerinin azalstılabilmesinde önemli bir etken olduğu anlaşılmaktadır.Düzenli bakımın ve dogru kullanımın sağladığı en büyük faydanın ise güvenli bir sürüş olduğu unutulmamalıdır.
